Spread the love

रेडी द्विभुज गणपती

 ‘सौंदर्य हे पाहणार्‍याच्या नजरेत असतं’ अशा आशयाची एक म्हण आहे. मात्र रेवतीनगर परिसर आपल्या अमूल्य अशा नैसर्गिक ठेव्यामुळे पाहणार्‍यांच्या नजरेला सौंदर्याचे एक वेगळे परिमाण देतो. हिरवे गर्द माडांचे वन, लाल माती, गरजणारा दर्या आणि रुपेरी वाळू यांचं लेणं लेवून रेेवतीद्वीप उभा आहे. रेवतीपट्टण किंवा रेवतीनगर म्हणजेच आजचे रेडी गाव. जलमार्गातील बंदर म्हणून रेडी सर्वज्ञात आहे. या गावाची महती द्विभुज गणेशामुळे सातासमुद्रपार पोहोचली. रेडीत दोन ठिकाणी द्विभुज गणेश आहेत. एक समुद्रकिनारी आणि दुसरा यशवंत गड किल्ल्याच्या प्रवेशद्वाराजवळ.

सागरकिनार्‍याचा वरदहस्त लाभलेला सिंधुदुर्ग जिल्ह्यामधील वेंगुर्ला तालुका.वेंगुर्ल्याच्या दक्षिणेकडे रेडी गाव आहे. हे रेडी गाव येथील गणपती मंदिरामुळे सर्वदूर प्रसिद्ध पावलेले आहे. ते जागृत देवस्थान आहे. भाविकांचा मोठा ओघ रेडीला येत असतो. रेडीचा गणपती हा स्वयंभू असल्याने भाविकांची अढळ श्रद्धा निर्माण झाली आहे. एका ट्रकचालकाला झालेला दृष्टांत आणि त्यानंतर सापडलेला हा द्विभुज गणेश डोळाभरी पाहण्यासाठी संकष्ट चतुर्थीदिनी भक्तांचा महापूर लोटतो. मॅगनिजच्या खाणीमुळेही हा परिसर प्रसिद्ध आहे. रेडीच्या या प्रसिद्धीमुळे येणार्‍या अनेक भाविकांना आणि पर्यटकांना या रेडी गावात सागरकिनार्‍यावर असलेल्या वैशिष्ट्यपूर्ण अशा यशवंतगडाची कल्पना नसते. त्यामुळे पर्यटकांचे पाय यशवंतगडाकडे वळतच नाहीत.वेंगुर्ले तालुक्यापासून १८ ते २० कि.मी. अंतरावर हे रेवतीनगर आहे. येथे सोळाव्या शतकात विजापूरच्या आदिलशहाने खाडीच्या मुखाशी, मोक्याच्या ठिकाणी किल्ला बांधला. रेडी गावातून प्रवेशद्वारापर्यंत जाणारी वाट आहे. इ.स.१६३२ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला ताब्यात घेऊन त्यास ‘यशवंतगड’ असे नाव दिले. त्यावेळी या किल्ल्याची दुरुस्तीही केली मात्र कालांतराने १८१९च्या सुमारास इंग्रजांनी हा किल्ला सावंतवाडीकरांकडून जिंकून घेतला.स्वातंत्र्यानंतर काही वर्षे या गडाकडे शासनाचे लक्ष होते परंतु त्यानंतर होत गेलेले दुर्लक्ष ही सध्याची गडाची पडझड पाहून येते. वास्तविक येथील सुंदर सागरतीर, सभोवतालची वनराई आणि शिवस्पर्शाच्या इतिहासाची अखंड साथ याचा सजगतेने फायदा करून घेता आला नाही. विशेष म्हणजे गडाच्या प्रवेशद्वारापासून एक वाट समुद्रकिनारा व तटाच्या बाजूने जाते. तेथे तटाच्या आतील बाजूस एका चौकोनी घुमटीत गणपतीची कोरीव पण दुर्लक्षित मूर्ती आहे. रेडीच्या प्रसिद्ध द्विभुज गणपतीच्या मूर्तीसारखीच या मूर्तीची जडणघडण आहे.

        जलमार्गातील बंदर म्हणून रेडी सर्वदूर ज्ञात आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील वेंगुर्ले तालुक्याच्या दक्षिणेस समुद्र किनारपट्टीला लागून हे गाव वसलेले आहे. ‘सौंदर्य हे पाहणा-याच्या नजरेत असतं’ अशा अर्थाची एक इंग्रजी म्हण आहे. मात्र रेवतीनगर परिसर आपल्या नैसर्गिक अमूल्य अशा ठेव्यामुळे पाहणा-याच्या नजरेला सौंदर्याचे निराळेच परिणाम देतो. हिरवेगर्द माडांचे बन, लाल माती, गरजणारा दर्या आणि रुपेरी वाळू यांचं लेणं नेसून उभे आहे रेवतीद्वीप, रेवतीपट्टण किंवा रेवतीनगर म्हणजेच आजचे रेडी गाव. लोहखनिजांच्या खाणींमुळे जगाच्या नकाशावर वेगळी ओळख ठेऊन असलेल्या या गावात सोळाव्या शतकात बांधण्यात आलेला ‘यशवंतगड’ ऐतिहासिक वारसा सांगतो तर श्री देवी माऊली, श्री महादेव आणि द्विभुज गणपती या धार्मिक स्थळांच्या त्रिवेणी संगमामुळे आध्यात्मिक अनुभूती देतो.

        सुमारे तेराव्या शतकात रेडी ही रेवतीनगर या नावाने सलेश्वर राजाची राजधानी म्हणून ओळखली जात होती. यादरम्यान नाथपंथी सांप्रदायाचा प्रसार सुरू होता. त्यावेळचे नाथपंथीय श्री सिद्धेश्वर व आज तळवणे येथे समाधिस्थ झालेले परशुराम भारती महाराज यांनी नाथपंथांच्या प्रसारासाठी कोकण भागात वास्तव्य केले होते.सिद्धपुरुषाच्या सिद्धविद्येने सत्येश्वर राजा भयभीत झाला होता. त्याने कट करून सिद्धपुरुषाला मारण्याचा प्रयत्न केला असता समुद्राने उग्ररूप धारण करून सत्येश्वर राजा व त्याची राजधानी रेवतीनगरला बुडवून टाकले अशी आख्यायिका सांगितली जाते. रेवतीनगरच्या अस्तानंतर या भूमीचे अस्तित्व व जागृती कायम टिकवून राहावी यासाठी ग्रामदेवता धावून आली. माऊली देवीच्या स्थापनेचा इतिहास देवी कोषामध्ये मिळतो.श्रीदेवी माऊली (आदिमाया) ही स्वयंभू व नवसास पावणारी देवता रेडी येथे अनादिकाळापासून आहे, असे दिसून येते. तिला पार्वती म्हणूनही मानण्यात येते. कारण तिच्या शोधार्थ श्रीदेव महादेवाचा या भूमीला पदस्पर्श झाल्याने माऊली मंदिराजवळ स्वयंभू श्री महादेव मंदिर तसेच ३३ वर्षापूर्वी साक्षात्कारातून पकट झालेले द्विभुज श्रीगजानन ही तिन्ही ठिकाणे एका त्रिवेणी संगमात असल्याचे बारकाईने पाहिल्यास लक्षात येते.

        गेल्या ५०-६० वर्षापासून अंधारी देवता या देवीच्या चतु:सीमेत काळे सोने आहे, असे सांगत होती. पण याचा अर्थ त्यावेळी कोणालाही समजला नाही. त्यानंतर रेडीत खाण व्यवसाय सुरू झाल्यानंतर रेडीतील रयतेला त्याची प्रचिती आली जी भक्तमंडळी या देवास मनोभावे भजतात, त्यांना प्रचिती येते व जे जे दुष्ट व अहंकार वृत्तीने वागतात त्यांना शासनही मिळते या अनुभवाची साक्षात अनेक उदाहरणे असल्याचे जाणकार सांगतात.सध्या असलेल्या माऊली मंदिराचा मुख्य भाग सुमारे अडीचशे वर्षापूर्वी बांधल्याचे संकेत निघतात. तर मंदिराच्या घुमटाचे प्लास्टर १८२८ मध्ये पूर्ण केल्याची नोंद मंदिराच्या भिंतीवर होती. जिल्ह्याच्या तुलनेत छोटेसे दिसणारे हे गाव असले तरी गावाची महती अवर्णनीय अशीच आहे.

        रेडी येथील नागोळावाडीतील एक तरुण सदानंद नागेश कांबळी हा ट्रक ड्रायव्हर म्हणून एका मायनिंगच्या कंपनीमध्ये कामाला होता. खनिजाची ने-आण करण्यासाठी खाणिवरून बंदराकडे व बंदरावरून खाणीकडे त्याच्या ट्रकची ये-जा असायची. ८ एप्रिल १९७६ रोजी एका विशिष्ठ ठिकाणी कांबळी यांनी आपला ट्रक उभा केला आणि तो तेथेच झोपला.पहाटेच्या सुमारास कांबळी यांना स्वप्न पडले व स्वप्नामध्ये गणपती आला. त्यावेळी श्री गणपतीने सध्या मंदिर असलेल्या ठिकाणी आपली मूर्ती असल्याचे सांगितले. स्वप्नातील त्या दृष्टांतानुसार कांबळी यांनी वासुदेव जुवलेकर आणि काही ग्रामस्थांच्या सहकार्याने तेथे खोदकाम सुरू केले आणि खोदताना गणपतीच्या मूर्तीच्या तोंडाचा भाग व कानाचा भाग दिसताक्षणी त्यांना आश्चर्याचा धक्काच बसला. त्यामुळे तात्काळ सर्वानी ग्रामदेवता श्री माऊली देवीकडे जाऊन कौल घेतला.त्यावेळी देवीकडूनही चांगला प्रसाद मिळून संपूर्ण मूर्ती कोरण्याचा व श्री गणपतीच्या मूर्तीची स्थापना करण्याचा आदेश दिला म्हणून खोदकाम सुरूच ठेवले, अखेर एक महिन्याच्या कालावधीत म्हणजे १ मे १९७६ रोजी गणपतीची पूर्ण मूर्ती दिसू लागली. अखंड जांभ्या दगडात कोरलेली ही मूर्ती सहा फूट उंच व तीन फूट रुंद आहे.

Shree Ganesh Redi

मूर्ती बसलेल्या स्थितीत असून एक पाय दुमडलेला आहे. द्विभुज मूर्तीचा एक हात आशीर्वाद देत असून दुस-या हातात मोदक आहे. दोन हातांच्या गणेशमूर्ती प्राचीन समजल्या जातात. यातील सर्वात प्रसिद्ध म्हणजे गोकर्णाची व त्यानंतर इडगुंजीची. महाराष्ट्रात नाशिक जिल्ह्यात चांदवडजवळ रेणुका देवीच्या डोंगराच्या पायथ्याशी व्दिभुज गणपती दिसून येतो. गणेशपुराणातील वर्णनेप्रमाणे कलियुगातील गणेशावतार द्विभुज असल्याचं म्हटले आहे. गणपतीच्या समोर एक भला मोठा उंदीरही आहे. तोही याच खोद कामात पण मूर्तीनंतर सव्वा महिन्यांनी सापडला. द्विभुज ही गणपतीची भव्य दिव्य, आकर्षक व प्रसन्न मूर्ती सर्वच भक्तांना भाराऊन टाकते. ही गणपतीची मूर्ती पांडवकालीन असावी, असा अनेकांचा कयास आहे.कालांतराने १९७८ साली या गणपतीचे सुंदर मंदिर बांधण्यात आले. कोकणामध्ये गणपतीला आराध्य दैवत मानले जाते. त्यामुळे सिंधुदुर्गामध्ये आलेला भाविक किंवा पर्यटक रेवतीनगरच्या द्विभुज गणपतीच्या दर्शनासाठी गेला नाही असे होत नाही.

        मंदिराच्या दक्षिण बाजूस गोवा किनारपट्टीचे विलोभनीय दृष्य दिसते. ज्या उंचवट्यावरुन हे दृष्य न्याहाळत आपण उभे असतो, तेथे खाली व बाजूस समुद्राचे व्यापक दर्शन घडते. सांजवेळेला दूरवर उभी असलेली प्रचंड देशी विदेशी जहाजे, मासेमारी करुन परतणारे लहानमोठे पडाव, अस्तास जाणार्‍या सूर्याची निळाई व मंदमंद होत जाणारी किरणे वातावरणातील कातरता व गहिरे रंग या सार्‍या अनुभवाच्या गोष्टी आहेत. द्विभूज गणेश अशी ख्याती पसरल्याने प्रत्येक संकष्टीला गोवा, बेळगाव, कोल्हापूर, पुणे, मुंबई येथून असंख्य भक्तमंडळी येत असतात. भाविक आणि स्थानिक मंडळींच्या पुढाकाराने मंदिराच्या जीर्णोद्धाराचे काम चालू आहे. प्रवासमार्ग- वेंगुर्ले, सावंतवाडी येथून बसची सुविधा आहे. शेवटच्या थांब्यापासून १ कि.मी.वर मंदिर आहे. स्वतःचे वाहन असल्यास जवळपासची अन्य भव्य मंदिरेही बघता येतील. रेडी गाव गोवा हद्दीलगतच असल्याने विदेशी पर्यटकांचीही येथे वर्दळ असते.

Translate »
error: Content is protected !!